Risicogebieden fundering per regio

Het bodemtype bepaalt het risico

Of een woning kwetsbaar is voor funderingsschade, begint bij de grond waarop ze staat. Nederland kent grofweg drie ondergronden, en het verschil is groot. In het lage westen en noorden bestaat de bodem uit veen en slappe klei, in het hoge oosten en zuiden uit zand. Het Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek schat dat zo'n miljoen woningen een verhoogd risico lopen, en die liggen bijna allemaal op de slappe gronden. Wie weet welk bodemtype onder de woning zit, begrijpt meteen waarom de ene straat wel en de andere niet met verzakking kampt.

• Veengrond: het meest kwetsbare bodemtype. Veen klinkt continu in en daalt verder bij droogte, wat houten palen droog laat vallen en negatieve kleef veroorzaakt.
• Klei en slappe komgronden: dragen slecht en zetten ongelijkmatig, waardoor woningen scheef kunnen zakken, vooral in het rivierengebied en laag-Holland.
• Zandgrond: in principe stabiel, maar bij houten palen op zand kan een dalende grondwaterstand door droogte alsnog paalrot veroorzaken.
• Overgangszones: percelen op de grens van zand en veen of klei kennen een wisselende ondergrond, waardoor een woning aan één kant sneller zakt dan aan de andere.

De rode draad is water. Houten palen in veen en klei blijven alleen gezond zolang ze volledig onder de grondwaterstand staan. Daalt die stand, dan vallen de paalkoppen droog en begint de aantasting. Op zand met betonnen of stalen palen speelt dat veel minder. Daarom is hetzelfde type woning op veen aanzienlijk risicovoller dan op zand, en is de ondergrond het eerste wat een quickscan in beeld brengt.

De regio's met het hoogste risico

Het funderingsrisico is niet gelijk verdeeld over het land. De problemen concentreren zich in laag-Nederland, waar veen en slappe klei de ondergrond vormen en waar veel vooroorlogse woningen op houten palen staan. De volgende regio's springen er volgens de funderingskaarten en de praktijk van herstelbedrijven uit. Ze hebben gemeen dat de bodem slap is, dat de grondwaterstand bepalend is voor de levensduur van het funderingshout, en dat de woningvoorraad relatief oud is.

• West-Nederland (delen van Noord- en Zuid-Holland, Utrecht): dichtbebouwd veen- en kleigebied met veel vooroorlogse woningen op houten palen, traditioneel het kerngebied van funderingsproblemen.
• Friesland en Groningen: uitgestrekte veen- en kleigebieden met bodemdaling; in Groningen komt funderingsschade door gaswinning en bodembeweging daar nog bovenop.
• Het rivierengebied (Gelderland, delen van Brabant en Utrecht): slappe komklei langs de grote rivieren waar woningen ongelijkmatig kunnen zetten.
• Zeeland en de Hollandse kuststreek: lokale veen- en kleipakketten met een wisselende grondwaterstand vlak achter de duinen en dijken.
• Droogtegevoelige zandgronden (oost en zuid): van oudsher veilig, maar bij oudere woningen op houten palen verschuift het beeld door de drogere zomers van de afgelopen jaren.

Belangrijk is dat een risicogebied geen woning veroordeelt. Binnen dezelfde straat kan de ene woning op gezonde palen staan en de andere op aangetaste, afhankelijk van het funderingstype, de paaldiepte en de lokale waterstand. Het gebied vertelt u dus waar u alert moet zijn, niet wat de staat van uw eigen fundering is. Dat laatste komt alleen uit onderzoek.

Hoe droogte de risicokaart verschuift

De klassieke risicokaart, met laag-Nederland in het rood en de zandgronden in het groen, is aan het veranderen. De drogere zomers van de afgelopen jaren verlagen de grondwaterstand, juist in de periode dat funderingshout het kwetsbaarst is. Daardoor komen gebieden in beeld die voorheen als veilig golden. De Rijksoverheid en kennisinstituten waarschuwen dat de schade door bodemdaling en funderingsproblemen de komende decennia fors kan oplopen, met een mogelijke bodemdaling tot zestig centimeter in de slapste veengebieden richting 2050.

• Een lagere grondwaterstand laat de koppen van houten funderingspalen droogvallen, waarna zuurstof toetreedt en paalrot op gang komt.
• Uitdrogende klei- en veenlagen krimpen, waardoor de bodem inklinkt en woningen ongelijkmatig gaan zakken.
• Verschillen tussen een natte en een droge straatzijde veroorzaken scheefstand, ook bij relatief jonge woningen.
• Herhaalde droge zomers maken het effect blijvend: de bodem herstelt zich na een natte winter niet volledig.

Het gevolg is dat ook oudere woningen op houten palen in zandgronden tegen paalrot kunnen aanlopen, terwijl ze daar decennialang geen last van hadden. Het effect is bovendien blijvend: na een droge zomer herstelt de bodem zich in een natte winter niet volledig. Wie in een gebied woont met een dalende of sterk schommelende grondwaterstand, doet er goed aan de fundering preventief te laten beoordelen in plaats van te wachten tot scheuren zichtbaar worden.

Zo checkt u het risico van uw eigen woning

U hoeft geen specialist te zijn om een eerste beeld te krijgen van uw eigen risico. Met een paar openbare bronnen en wat oplettendheid komt u een heel eind. De onderstaande stappen helpen u inschatten of uw woning in een gevoelig gebied ligt en of nader onderzoek verstandig is. Hoe meer punten op uw situatie van toepassing zijn, hoe sterker de reden om de fundering te laten beoordelen.

1. 1Kijk op de bodem- en risicokaarten van het KCAF en het Klimaateffectatlas: die tonen per gebied de ondergrond en het funderingsrisico.
2. 2Vraag het bouwjaar en het funderingstype op via het Kadaster of de gemeente; woningen van vóór 1970 op houten palen vragen de meeste aandacht.
3. 3Let op signalen in uw eigen straat: hebben buren al herstel laten uitvoeren of melden zij scheurvorming, dan is de hele buurt vaak verdacht.
4. 4Raadpleeg de grondwaterstand in uw omgeving via het waterschap; een dalende of sterk wisselende stand verhoogt het risico op paalrot.
5. 5Begin bij twijfel met een quickscan: die combineert ligging, bouwjaar en zichtbare signalen tot een eerste, betaalbare risico-inschatting.

Komt uit deze check een verhoogd risico naar voren, dan hoeft dat geen reden tot paniek te zijn, maar wel tot actie. Lees op onze pagina over paalrot en funderingsproblemen welke signalen u zelf kunt herkennen, en bekijk de kosten per onderzoeksfase zodat u weet wat een vervolgstap inhoudt.

Veelgestelde vragen over risicogebieden

De vragen die woningeigenaren ons het vaakst stellen over regio's, bodemtypen en het effect van droogte, kort en eerlijk beantwoord.

Funderingsonderzoek per stad in de Randstad

Wij voeren funderingsonderzoek uit in de hele Randstad, met lokaal inzicht per stad. Bekijk de pagina voor uw gemeente voor het lokale risicobeeld, de wijken die aandacht vragen en de regelingen die er gelden.

• Funderingsonderzoek Rotterdam
• Funderingsonderzoek Den Haag
• Funderingsonderzoek Amsterdam
• Funderingsonderzoek Zaandam
• Funderingsonderzoek Gouda
• Funderingsonderzoek Dordrecht
• Funderingsonderzoek Schiedam
• Funderingsonderzoek Haarlem
• Funderingsonderzoek Utrecht
• Funderingsonderzoek Leiden